آلن دو باتن؛ فیلسوف زندگی روزمره

0
81
فیلسوف زندگی خود باشید
آلن دوباتن فیلسوف زندگی روزمره

فلسفه دانشی است که به تفکر و پرسش درباره‌ی مسائل بنیادین و اساسی جهان و زندگی می‌پردازد. البته فقط در حد تأملات نظری باقی نمی‌ماند، بلکه می‌توان آن را هنر زیستن یا تلاشی برای خوب زیستن دانست. برخی مباحث فلسفه آن‌قدر تخصصی هستند که ضرورتی ندارد مردم عادی هم به آن‌ها اشراف داشته باشند. مثلا دانستن سیر تحول این دانش یا جزئیات هر یک از مکاتبش قطعا برای ترسیم خط فکری فیلسوفان مهم است؛ اما از مردم عادی دردی دوا نمی‌کند. اما واقعیت این است که مردم عادی هم در سطح خود به فلسفه نیاز دارند. هر انسان در زندگی باید دست‌کم به چند سؤال اساسی درباره‌ی چیستی خودش و ارتباطش با جهان جواب بدهد. این پاسخ‌ها ارزش‌ها و به تبع نوع زندگی‌ او را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند و همه‌ی این‌ها بدون فلسفه ممکن نیست. فلسفه است که به شادی‌ها ارزش و به رنج‌های زندگی معنا داده و از ملالت تکرار و روزمرگی نجاتش می‌دهد. تا این‌جا همه چیز خوب است؛ اما یک مشکل مهم وجود دارد: متن‌های فلسفی معمولا پیچیده و دیریاب هستند. حالا اگر مردم عادی بخواهند فلسفه را به زندگی‌شان بیاورند و عمیق‌تر به مسائل نگاه کنند، تکلیفشان چیست؟ دغدغه‌هایی از این دست بود که موجب شد آلن دو باتن، مؤسس مدرسه‌ی زندگی و نویسنده‌ی آثاری چون «جستارهای در باب عشق» دوره‌ی دکتری فلسفه در دانشگاه هاروارد را نیمه‌کاره رها کرده و آموخته‌هایش را در سطح عمومی‌تر برای همگان عرضه کند.

 

درباره‌ی آلن دو باتن

آلن دو باتن، فیلسوف و نویسنده، متولد 1969 در شهر زوریخ است و در حال حاضر در لندن زندگی می‌کند. او در دانشگاه کمبریج تاریخ و در کینگزکالج فلسفه خواند و تحصیلات دکتری‌اش را رها کرد تا زمان و انرژی‌اش را به نوشتن کتاب‌های فلسفه به زبان ساده اختصاص دهد. دو باتن نویسنده‌ای است که موضوعات موردنظرش را در قالب آثاری داستان‌گونه به مخاطب ارائه می‌کند و به او عمیق دیدن و عمیق فکر کردن را می‌آموزد. دیدن ریزه‌کاری‌های مسائلی چون دین، عشق، ازدواج، اشتغال، هنر، سفر و… از پشت عینک فلسفی این نویسنده واقعا خواندنی است و جور دیگر نگاه کردن به مسائل را به انسان می‌آموزد. دو باتن فلسفه را علاج همه‌ی مشکلات و مسائل انسان می‌داند. با خواندن آثار او پی می‌بریم که واقعا هر گونه تصمیم‌گیری ولو کوچک در زندگی روزمره نیازمند فلسفه‌ورزی است و تنها تفاوت ما با فیلسوف‌ها در نوع و گستردگی مشکلاتمان است؛ وگرنه هر کدام ما می‌توانیم فیلسوف زندگی خودمان باشیم، مسائل زندگی‌مان را واکاوی کرده و راضی‌تر زندگی کنیم.

 

مدرسه‌ی زندگی

آلن دو باتن به عنوان نویسنده‌ی فلسفه‌ی روزانه شناخته می‌شود. او فلسفه را با ساده کردن به زندگی مردم عادی آورد تا آن‌ها هم از این جنس آگاهی بی‌نصیب نمانند. سپس برای کاربردی کردن این آمو‌زش‌ها در سال ۲۰۰۸ یک سازمان جدید آموزشی را با نام «مدرسه‌ی زندگی» تأسیس کرد. فعالیت‌های این مؤسسه بر زندگی بهتر و عاقلانه‌تر متمرکز است. هدف اصلی تأسیس این مدرسه پرورش هوش هیجانی بود؛ چون دو باتن اعتقاد داشت سیستم آموزشی مدرسه نحوه‌ی بالغانه رفتار کردن را به دانش‌آموزان یاد نمی‌دهد. او ریشه‌ی اغلب معضلات بشر را در نبود خودشناسی، همدلی و ارتباط می‌دانست. آموزش‌های این مدرسه در شش دسته‌ی خودشناسی، روابط، کار، آرامش، رفتار‌های اجتماعی و فرهنگ و فراغت طبقه‌بندی شده‌اند. این آموزش‌ها در قالب فیلم‌سازی، برگزاری کلاس‌ها، ارائه‌ی خدمات درمانی و تولید محصولات روان‌شناسی در اختیار مردم سراسر جهان قرار می‌گیرند و از آن‌جا که حول مباحثی جهان‌شمول تهیه شده‌اند، استقبال خوبی از آن‌ها می‌شود. بسیاری از کتاب‌های این مجموعه در ایران هم به فارسی ترجمه شده‌اند، از جمله‌ی آن‌ها می‌توان «درباره‌ی خوب بودن»، «شغل موردعلاقه» و «آرامش» را نام برد.

 

آثار آلن دو باتن

وقتی نام آلن دو باتن را روی جلد کتابی دیدید، می‌توانید مطمئن باشید که قرار است نکته‌ای جدید برای بهتر زندگی کردن یاد بگیرید؛ آن هم از زاویه‌ای که هیچ‌وقت به آن دقت نکرده‌اید. تفکر عمیق و تحلیل چندبعدی مسائل چیزی است که او در همه‌ی آثارش به آن توجه دارد.

نکته‌ی دیگر عمومی بودن این کتاب‌هاست. دو باتن برای قشر خاصی نمی‌نویسد و موضوعاتی که انتخاب می‌کند، به ذات و طبیعت آدمی وابسته‌اند و در هر زمان و مکانی می‌توان به آن‌ها پرداخت. درک آثارش هم پیش‌نیازی ندارد و نیازمند فراگیری اطلاعات خاصی نیست.

آثار آلن دو باتن داستان‌گونه‌ بوده و به همین دلیل برای همه ملموس‌اند. رگه‌هایی از روان‌شناسی هم در اکثر آثار او دیده می‌شود. زبان آثار این نویسنده بسیار ساده است، اما در عین سادگی انسان را به فکر فرو می‌برد. از نظر او دشوار بودن و عمیق بودن مطالب هیچ ارتباطی با هم ندارد و طرز فکری منسوخ است.

در ایران دو باتن را بیشتر با کتاب «جستارهایی در باب عشق» و «تسلی‌بخشی‌های فلسفه» می‌شناسند. از دیگر آثار او می‌توان به «دین برای خداناباوران»، «هنر سیر و سفر»، «سیر عشق»، «خوشی‌ها و مصایب کار»، «پروست چگونه می‌تواند زندگی شما را دگرگون کند؟»، «در باب مشاهده و ادراک»، «یک هفته در فرودگاه»، «اضطراب موقعیت»، «مصیبت‌های شاغل بودن» و… اشاره کرد. اگر دوست دارید فلسفه را به زندگی روزمره‌تان راه دهید، شاید کتاب‌های زیر مناسبتان باشند:

 

جستارهایی در باب عشق

جستارها نوشته‌هایی هستند که لزوما پشتوانه‌ی علمی ندارند و تنها دیدگاه نویسنده را به یک موضوع نشان می‌دهند، اما آن دیدگاه دریچه‌های تفکر جدیدی را برای مخاطب می‌گشاید. دو باتن کتاب «جستارهایی در باب عشق» را در 24 سالگی نوشته و اولین کتاب اوست. او در این کتاب با دیدگاه فلسفی، چالش‌‎های یک رابطه را بررسی می‌کند. داستان درباره‌ی زن و مردی است که در یک پرواز کنار هم نشسته‌اند و مکالمات ساده‌شان در حین پرواز در نهایت و به مرور زمان به رابطه‌ای عاطفی ختم می‌شود. این کتاب رمان نیست، اما حالت داستان‌گو دارد و نویسنده نگاه فلسفی‌اش را از عاشق شدن ارائه کرده است. در ظاهر دارید داستان یک رابطه را می‌خوانید، اما دو باتن در خلال مباحثش و به فراخور بحث، نظریات فلاسفه‌ای چون ارسطو، سارتر، وینگشتاین و… را هم مطرح می‌کند. او در این کتاب سعی دارد اثبات کند که روابط عاطفی تابع قوانینی ثابت هستند که دانستن این قوانین به رابطه‌ای بهتر منجر می‌شود.

 

سیر عشق

«سیر عشق» دومین رمان دو باتن بوده که بین نگارش آن و «جستارهایی در باب عشق» بیست سال فاصله افتاده است. نویسنده در این کتاب با نگاه منحصربه‌فرد خود به مسائل، به چالش‌های ازدواج و مشکلات متداول همسران می‌پردازد. او معتقد است که در دوران مدرن باید واقع‌گرایانه‌تر با مقوله‌ی ازدواج روبه‌رو شد.

شخصیت مرد داستان اهل بیروت و شخصیت زن داستان اهل اسکاتلند بوده و کتاب روایت ازدواج آن‌هاست. ازدواجی مثل همه‌ی ازدواج‌ها که با عشقی شورانگیز شروع می‌شود، اما بعد از مدتی این احساس جایش را به اختلاف نظر، دعوا بر سر جزئیات و تلاش برای پیدا کردن مقصر می‌دهد. نویسنده سعی می‌کند چشم مخاطب کتاب را به روی مشکلات زندگی مشترک باز کند و پس از شرح هر اتفاق آن را تحلیل می‌کند. در دل همین تحلیل‌ها، نکته‌های آموزنده‌ی بسیاری نهفته است.

تسلی‌بخشی‌های فلسفه

این کتاب شش‌فصلی است و در هر فصل ضمن اینکه با آرای یک فیلسوف آشنا می‌شوید، یاد می‌گیرید که چطور با فلسفه به مقابله با مسائل زندگی بپردازید. مباحثی که این کتاب قصد دارد مواجهه با آن‌ها را بیاموزد، عبارت‌اند از: عدم‌محبوبیت، کم‌پولی، ناکامی، ناتوانی و نابسندگی، قلب شکسته و سختی‌ها. دو باتن برای حل این مباحث از آرای سقراط، اپیکور، سنکا، مونتنی، شوپنهاور و نیچه استفاده می‌کند. این کتاب را می‌توان اوج تلاش دو باتن برای عامه‌فهم کردن فلسفه دانست.

 

پروست چگونه می‌تواند زندگی شما را دگرگون کند؟

پروست نویسنده‌ی مهم‌ترین و طولانی‌ترین رمان دنیاست. دو باتن در این کتاب هم به زندگی این نویسنده می‌پردازد و هم به اقتضای بحث، بخش‌هایی از کتابش را می‌آورد تا نکته‌ای را بیان کند. مثلا یکی از محاسن کتاب پروست را حساس کردن مخاطب به جزئیات زندگی می‌داند. او در این باره می‌گوید: «یکی از تأثیرهای خواندن کتابی که با چنین دقت وارد جزئیات اندک می‌شود، این است که وقتی کتاب را می‌بندیم و زندگی عادی‌مان را از سر می‌گیریم، ممکن است ما هم دقیقا به این جزئیات همان واکنشی را نشان بدهیم که نویسنده اگر در کنار ما بود نشان می‌داد. ذهن ما تبدیل به راداری می‌شود که از نو تنظیم شده تا جزئیاتی را که در خودآگاه ما سیلان دارد، ضبط کند.»

خلاصه که محال است این کتاب آلن دو باتن را بخوانید و برای خواندن رمان «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» وسوسه نشوید.

اضطراب وضعیت (موقعیت)

«اضطراب موقعیت چیست؟ یک نگرانی مهلک که توانایی خراب‌کردن دوره‌هایی طولانی از زندگی ما را دارد. ترس از خطر شکست در برابر آرمان‌هایی که جامعه‌مان وضع کرده است و در نتیجه ازدست‌دادن مقام و منزلت خود. نگرانی از این بابت که نکند در حال حاضر بر روی پله‌ی بسیار پایینی از نردبان قرار گرفته‌ایم یا حتی نزدیک است که به پله‌ی پایین‌تری هم سقوط کنیم.» نویسنده در این کتاب به اضطراب موقعیت پرداخته و و راه‌حل‌های موجود آن را بررسی کرده است. او فقدان عشق، انتظارات ما از زندگی، وابستگی‌ها و… را از دلایل این اضطراب می‌داند و معتقد است باید راه‌حل را در چهار بستر فلسفه، هنر، سیاست و دین جست‌وجو کرد.

 

کتاب هنر سیر و سفر

نویسنده در این کتاب به جزئیاتی می‌پردازد که باید در سفر به آن‌ها توجه کنیم. او کمک می‌کند تا دروغ‌هایی  را که درباره‌ی سفر کردن به خودمان می‌گوییم، کشف کنیم و با شناختن آن‌ها بتوانیم دنیای اطرافمان را طور دیگری ببینیم. رسالت اصلی این کتاب این است که مخاطب را به توجه تشویق کند و اصلا این نوع توجه را یک مهارت قلمداد می‌کند. او نمی‌گوید به کجا سفر کنید، بلکه چطور سفر کردن را آموزش می‌دهد. بعد از خواندن این کتاب قطعا در سفرهایتان آدم دیگری خواهید بود.

 

در پایان…

این‌ها تنها چند نمونه از آثار آلن دوباتن بودند که می‌توانند مخاطب را با فلسفه آشتی دهند.

آثار دو باتن مخالفانی هم دارد. برخی از طرفداران دوآتشه‌ی فلسفه او را به ساده‌انگاری مفاهیم فلسفی متهم کرده‌اند، اما موافقان او هم کم نیستند.

آثار دو باتن مخالفانی هم دارد. برخی از طرفداران دوآتشه‌ی فلسفه او را به ساده‌انگاری مفاهیم فلسفی متهم کرده‌اند، اما موافقان او هم کم نیستند. بعد از خواندن کتاب‌های آلن دو باتن، فلسفه دیگر کلمه‌ای هراس‌انگیز نیست. بلکه بازگویی ساده‌اش آن را به ساحت زندگی روزمره راه می‌دهد. این آثار شما را ترغیب می‌کنند تا فلسفه را در زندگی روزمره‌تان به کار بگیرید؛ زیرا اساسا ارزش خردورزی به ایجاد یک زندگی بهتر است. با خواندن این کتاب‌ها واقع‌بینانه‌تر به زندگی نگاه می‌کنید. تصورتان از زندگی تغییر می‌کند و به بازتعریف مفهوم خوشبختی و رضایت از زندگی می‌پردازید.

 

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید